Ómí ébè

À mὶẹ̀n íkpẹ́ ọ́tά íhúé ọ̀sùẹ̀n èlὶn, ní é sí ówàlàn, bhí úrú Ẹ̀dó ésò. Íguẹ̀sẹ́ ésò hí kà gúánọ́ ótọ́ ọ́nὶ ẹ̀mwọ̀n nà, bhí ẹ́ghé nὶ ọ̀ gbé rà. Àrệ míẹ́n ghě Ésàn mwọ̀n éní íkpẹ́ ọ́tά íhúé ówàlàn nà, à bhάsẹ́ mòbó fẹ̀ òtọ́́ ọ́ní ẹ́mọ́n ọ́nά fǒ. Ọ́ní íwénά ébé nà ά hó nά rẹ̀ gúnọ́ ótó ébὶ à kâ tǎ bhí ọ́nὶ ẹ̀mwọ̀n nà. Ọ́ὶ yẹ̀ fẹ̀ ghé ébè zélé éní íkpẹ́ ọ́tà nà kíẹ́n íkpẹ́ ọ́tά íhùè. À yẹ́ hò nά gùànò òtọ́ ówάlάn nὶ éní íkpẹ́ ọ́tά íhúé zẹ́ré, àkhà ré èlè tά ọ́tà ésὸ. ọ́tά Ésάn nè bûbùn, èlè ά fệ ghè rẹ̀ gúάnọ́ ótó énὶ ẹ̀mwọ̀n nà rèbhé. Úkpὶ ébé nά tí ọ́lê SIL Comparative African Word List, ní ά ló rẹ́ lù ὶwénά ébé bǐ ọ́nά nά gbẹ́n nὶά, ọ̀lě ά lô rẹ̀ hάnọ́ ọ́tά Ésάn nè bûbún, nὶ à rẹ́ lú ọ́ní íwénά ébè nà. Á nà hὶ gbẹ́nẹ́ íkpẹ́ ọ́tά nὶ à hάnộ bhí úgbẹ́nẹ́ nά tí ọ́lê International Phonetic Alphabet (IPA), ní ά ló rẹ́ gbẹ̀nẹ̀ íkpẹ́ ọ́tά ùrù rèbhé ní άzẹ́ bhὶ àgbọ̀n. À yệ rẹ́ ébé úghè èvà – Classical Phonemics bî Auto-segmental phonology - rẹ̀ fẹ́ éní íkpẹ́ ọ́tà ghélé. Énὶ ùfẹ̀ghé nà rèbhé rẹ́ mά ghě, énὶ íkpẹ́ ọ́tά íhúé nά - /ȋ, ɛ̃, ã, ũ, ɔ̃ /- sὶ ὸwάlάn bhὶ úrú Ésàn bĭ íbó élé nè hí yὶ íkpẹ́ ótά íhùè - /i, e, ɛ, ɑ, u, o, ͻ /. Sὸkpάn, íkpẹ́ ọ́tά íhúé ọ̀sùẹ̀n èlὶn - [ȋ, ɛ̃, ã, ũ, ɔ̃] – ní íkpẹ́ ọ́tά íhúé ọ̀ísùẹ̀lὶn rẹ́ égbè só bhὶ ẹ́kẹ́ ọtά, hí sí ówàlăn. Ọ̀nà hά hí rẹ̀ lẹ́n ghě íkpẹ́ ọ́tά ọ̀sùẹ̀lὶn, nὶ è hí yὶ íkpẹ́ ọ́tά íhùè bî íkpẹ́ ọ́tά íhúé ọ̀sùẹ̀n èlὶn ní íkpẹ́ ọ́tά íhúé ọ̀ísùẹ̀lὶn rẹ́ égbè só, nọ̀ hí sí ówàlàn, άbọ̀ èvά élè khín bhí íkpẹ́ ọ́tά ówàlàn, nά tíé élê allophone. Ọ́ní íwénά ébè nà, ọ̀ hí lù gbérά énὶ άkà lú, bhὶ égbé ọ́ní ẹ́mwọ̀n nà. Ọ̀ fê kèré ghě, íkpẹ́ ọ́tά ọ̀ísùẹ̀lὶn, nà hí yẹ́ lὸ bhí úrú Ésàn, èlê sí ẹ́mwọ́n íhùě éní íkpẹ́ ọ́tά égbè. Ọ́ní íwénά nà dộ dè bά énὶ άkâ gbẹ̀nẹ̀ dè sú émwọ́n íkpẹ́ ọ́tά íhúé ọ̀sùẹ̀n èlὶn, né sí ówàlàn. Ọ́ ά yẹ̀ rẹ́ úrú Ésάn nὶ à gbẹ̀nện kíẹ́n ébά sάbộ lú ọ́sὶ èsὶ.